Yeşil Kamu Alımları ve Çevresel Kriterler

İlk yer teknik şartnamedir. Burada ürünün enerji verimliliği sınıfı, gürültü seviyesi, tehlikeli madde içeriği, ambalajın geri dönüştürülebilirliği veya kullanım ömrü sonunda geri alım yükümlülüğü gibi ölçülebilir özellikler tanımlanır. Bu şartlar yeterlik kriteri değil, teklif edilen ürünün taşıması gereken özelliklerdir; karşılanmaması teklifin teknik yönden uygun bulunmaması sonucunu doğurur.

İkinci yer idari şartnamedeki yeterlik kriterleridir. İdare, işin niteliği gerektiriyorsa kalite yönetim sistemi veya çevre yönetim sistemi belgesi isteyebilir; bu belgelerin akreditasyon koşulları uygulama yönetmeliklerinde düzenlenir. Üçüncü yer ise sözleşme tasarısıdır: atıkların bertarafı, sahadaki çevresel önlemler veya raporlama yükümlülüğü çoğu zaman yeterlik aşamasında değil, sözleşmenin ifasına ilişkin hükümler arasında gizlidir ve maliyet doğurur.

Çevresel kriterleri karşılamanın en zor yanı, gerekli belgelerin ihale ilanından sonra kısa sürede temin edilememesidir. Yönetim sistemi belgelendirmesi denetim süreci gerektirir, ürün test raporları laboratuvar randevusuna bağlıdır ve enerji verimliliği etiketleri üreticiden alınır. Bu nedenle hedef sektörünüzde çevresel şartın yaygınlaştığını gördüğünüz anda belgelendirme sürecini başlatmak, ihale takvimine göre değil kendi takviminize göre planlanmalıdır.

İkinci hazırlık, ürün dosyasını düzenli tutmaktır. Teklif ettiğiniz her ürün için üreticiden gelen teknik veri sayfası, test raporu, uygunluk beyanı ve varsa çevresel etiketin güncel bir kopyası tek bir arşivde bulunmalıdır. Bayi konumundaki firmalar için üretici belgelerine erişim sözleşmeye bağlanmalıdır; ihale gününde üreticiden belge bekleyen firma teklifini tamamlayamaz.

Bir çevresel kriterin tek bir üreticinin ürününü işaret etmesi, ihtiyaçla ilişkisi kurulamayan bir belgenin istenmesi veya piyasada çok az sayıda firmanın sağlayabildiği bir sertifikanın zorunlu tutulması, rekabetin daraltılması iddiasına konu olabilir. Bu tür bir tespit yaptığınızda yapılacak iş, ihale tarihinden önce ve mevzuatta belirlenen süre içinde idareye şikayet başvurusunda bulunmaktır; doküman içeriğine ilişkin itirazın teklif verdikten sonra dile getirilmesi kabul edilmez.

Başvurunun ikna edici olması için soyut bir rekabet engeli iddiası yetmez. İstenen belgeyi hangi sebeple temin edemediğinizi, aynı işlevi gören eşdeğer belgelerin bulunduğunu ve söz konusu şartın işin niteliğiyle orantısız olduğunu somut biçimde göstermek gerekir. Benzer olaylarda Kamu İhale Kurulu'nun verdiği kararları taramak, hangi argümanın kabul gördüğünü önceden görmenizi sağlar.

Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin fiyat dışı unsurlar da dikkate alınarak belirlendiği ihalelerde çevresel performans puanlanan bir unsur olarak yer alabilir. Bu durumda enerji tüketimi düşük veya geri dönüştürülmüş içeriği yüksek ürün sunan firma, fiyatı biraz yüksek olsa dahi toplam puanda öne geçebilir. Puanlama tablosunu okuyup hangi çevresel özelliğin kaç puan getirdiğini görmek, teklif kurgusunun bir parçası olmalıdır.

Uzun vadede daha belirleyici olan, çevresel şartların yaygınlaştığı ürün gruplarında erken konumlanmaktır. Belgesi ve test raporu hazır olan firma, kısa ilan süreli ihalelere de yetişebilir; belgesi olmayan firma ise o ihaleleri baştan kaybeder. Bu nedenle çevresel kriterleri bir uyum yükü olarak değil, rakip sayısını azaltan bir giriş eşiği olarak değerlendirmek daha doğrudur.